Dzieło Nietschego wpisywało się w modny w Niemczech drugiej połowy XIX nurt historiografii narodowej. Choć autor z wykształcenia nie był historykiem, jednak klasyczne, uniwersyteckie wykształcenie, a zwłaszcza perfekcjonizm i dokładność okazały się niezastąpione w badaniach, których się podjął. Był niezwykle skrupulatny. Czytając dziś jego dzieło, nie sposób odmówić mu talentu i benedyktyńskiej pracowitości. Nikt po nim nie napisał już samodzielnej, tak obszernej syntezy historii Gliwic. Bogactwo faktów i postaci jest niezaprzeczalnym atutem książki, bez której poznanie przeszłości miasta i jego mieszkańców będzie zawsze niepełne i powierzchowne. Zwłaszcza, że wiele materiałów i dokumentów, z których korzystał Nietsche nie przetrwało burzliwego XX wieku.

Po 1945 r. dzieło gliwickiego nauczyciela skazano na zapomnienie. Większość egzemplarzy książki została zniszczona bądź zaginęła podczas wojennej zawieruchy. Te, które przetrwały, w następnych miesiącach przekazano na makulaturę bądź spopielono, w ramach tzw. akcji repolonizacyjnej. Pojedyncze woluminy zachowały się w nielicznych bibliotekach naukowych. W Polsce Ludowej starano się pisać dzieje Gliwic w ten sposób, jakby opracowanie Nietschego nigdy nie istniało. Tylko nieliczni przywoływali je w przypisach i odnośnikach. Zgodnie z obowiązującą wówczas wykładnią dziejów niemiecki historyk nie miał prawa pisać o Gliwicach, a jeśli już tak się stało, że cokolwiek napisał, to polski historyk nie powinien z jego ustaleń korzystać. Przynajmniej oficjalnie. Nieoficjalnie każdy, kto interesował się dziejami miasta przed 1886 r. sięgał do Nietschego nawet, jeśli nie zawsze zgadzał się jego tezami i punktem widzenia. By jednak to uczynić musiał – poza zdobyciem trudnodostępnego oryginału – spełnić jeden, niezbędny warunek: znać język niemiecki.

Muzeum w Gliwicach prezentuje pierwszą polskojęzyczną edycję „Historii miasta Gliwice” Benno Nietschego. W oryginale książka ukazała się bez jakichkolwiek ilustracji. Obecne wydanie zostało poszerzone o bogaty materiał ikonograficzny. Wysublimowana edytorsko publikacja zainteresuje z pewnością nie tylko miłośników historii, ale każdego, komu bliskie są Gliwice, ze swoją bogatą przeszłością i niewątpliwym urokiem, uwiecznionym także na kartach tej książki.

Przypisy i komentarze Bogusław Tracz, kwerenda i dobór ilustracji Damian Recław i Anna Kulczyk.

Historia miasta Gliwice