Jak z sacrum i transcendencją radzi sobie architektura współczesna? Przez wieki budowniczowie świątyń w ich kształt wpisywali istotne prawdy wiary. Kościoły były orientowane, nierzadko ich układ odzwierciedlać miał wszechświat i panującą w nim harmonię, gwarantowaną przez boskiego architekta. Ponieważ wyobrażenie Boga i boskości zmieniało się na przestrzeni czasu, zmieniały się również style świątyń. Gotyk miał uwznioślać, barok olśniewać…
Jednym z ważnych zjawisk ideowych, które naruszyły dotychczasowe podstawy budownictwa kościołów, było wystąpienie wśród teologów tezy o pozytywnym sensie zjawiska desakralizacji.
/dr Cezary Wąs, Antynomie współczesnej architektury sakralnej, Wrocław 2008/
W XX wieku można wyróżnić przynajmniej cztery ważne tendencje religijne i powiązane z nimi formy budownictwa kościelnego:
pierwszą, związaną z tradycjonalizmem chrześcijańskim, reprezentowaną w budownictwie kościołów przez dłuższą część dwudziestego stulecia jedynie w mało licznych przykładach ale częściowo odrodzoną u schyłku XX wieku (na fali tendencji postmodernistycznych);
drugą, reprezentującą częściowo zmodernizowane chrześcijaństwo naznaczone związkami z tzw. Ruchem Reformy Liturgicznej, wspartą przez postanowienia II Soboru Watykańskiego oraz liczne dalsze zmiany posoborowe;
trzecią, w której nad wartościami religijnymi chrześcijaństwa przewagę zdobyły w budownictwie kościołów wartości świeckiego modernizmu, w tym zwłaszcza modernizmu architektonicznego;
czwartą, w której decydującą rolę odegrał modernizm nieortodoksyjny, skłonny do zainteresowania innymi, niż racjonalne wątkami ludzkiej egzystencji a w architekturze kultowej owocującą budowlami czczącymi wypreparowane z klasycznych religii sacrum czy transcendencję…
dr Cezary Wąs – kustosz w Muzeum Architektury we Wrocławiu, adiunkt w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. Zajmuje się historią architektury i sztuki współczesnej. Autor licznych prac o współczesnej architekturze sakralnej.
Pochodzenie ilustacji: -Giles Gilbert Scott, Anglikańska katedra w Liverpoolu, 1904-1978, fot. Andrew Dunn, za: http://en.wikipedia.org/Image:Liverpool_Anglican_Cathedral_North_elevation.jpg - Fritz Höger, Kościół Am Hohenzolernplatz, 1930-1933, Berlin, fot.: Dierk Hilger, Berlin, za: http://www.hilger-berlin.de/public/dri/kirche-am-hohenzollernplatz_innenraum.jpg -Barbara Bielecka, Sanktuarium maryjne w Licheniu, 1994-2004, © Wydawnictwo ZET, Wrocław -Rafael Moneo, Katedra w Los Angeles, 1996-2002, ze zbiorów architekta - Markus Allmann, Amandus Sattler, Ludwig Wappner, Kościół Serca Jezusa, 1996-2000, Monachium, fot. z archiwum architektów - Rudolf Steiner, Goetheanum II w Dornach, 1924-1928; fot.: Fabio Panico, http://www.flickr.com/photos/meupassadoretratado/17046733/sizes/l/ ; licencja Creative Commons -Imre Makovecz, Kościół w Pacs, 1987-1991, fot.Bowen Dwelle, http://www.flickr.com/photos/bdwelle/954292973/sizes/o/ bowen@dwelle.org -Dominikus Böhm, Kościół św. Józefa, Hindenburg (obecnie Zabrze), 1930-1932, za: Sankt Joseph in Hindenburg, „Moderne Bauformen. Monatshefte für Architektur und Raumkunst”, Stuttgart 1935 - Tadao Ando, Kościół na Wodzie, Hokkaido, 1988, fot. ze zbiorów architekta - Mario Botta, Katedra w Ery, 1992-1995, fot. Matt, http://www.flickr.com/photos/drift-words/473873322/sizes/o/ , licencja Creative Commons
