Dawny żydowski dom przedpogrzebowy przy ul. Poniatowskiego został wyróżniony w prestiżowym konkursie  Zabytek Zadbany. Remont tego wyjątkowego obiektu kosztował 6,5 mln zł i został sfinansowany przez Miasto Gliwice.

Do konkursu zgłoszono 94 obiekty, z czego do końcowego etapu zakwalifikowano 17 zabytków. Decyzją Ministerstwa Kultury i Generalnego Konserwatora Zabytków, organizatorów konkursu Zadbany Zabytek, Dom Pamięci Żydów Górnośląskich został wybrany jedną z najlepszych adaptacji obiektu zabytkowego. To ważne wyróżnienie trafiło do Miasta Gliwice za właściwe użytkowanie i ochronę tego miejsca. Uroczysta gala odbyła się 19 kwietnia w Operze Nova w Bydgoszczy. Wyróżnienie odebrał Grzegorz Krawczyk, dyrektor Muzeum w Gliwicach, którego Oddziałem od stycznia 2016 roku jest Dom Pamięci Żydów Górnośląskich.

Żydowski Dom Przedpogrzebowy w Gliwicach miał wielkie szczęście, którego niestety nie mają tysiące zabytkowych obiektów w Polsce i poza nią – degradowanych przez czas i zaniedbanie.  Często stoimy wobec ich niszczenia z poczuciem bezsilnej rozpaczy, zdając sobie sprawę, że są niepowtarzalne, że ich utraty nie będzie można zastąpić czymś nowszym, lepszym.  Dbając o zabytki wyrażamy nie tylko respekt dla tych, tych którzy byli przed nami, ale również do naszych własnych dokonań. Odwracając się od przeszłości odwracamy się przede wszystkim od samych siebie, godzimy na nieuchronne zatarcie, na nic nieznaczenie, na brak szacunku u tych, którzy przyjdą po nas. Bardzo cieszy mnie wyróżnienie przyznane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, które traktuję jako podziękowanie złożone Miastu Gliwice: prezydentowi i jego zastępcy do spraw kultury, radnym, społecznikom i entuzjastom, tym wszystkim, którzy przyczynili się do uratowania cennego zabytku, czyniąc go na powrót ozdobą miasta, po to, żeby pamiętać i lepiej rozumieć – naszą historię i teraźniejszość – powiedział Grzegorz Krawczyk, dyrektor Muzeum w Gliwicach.

***

Historia obiektu

Budynek został wzniesiony jako dom przedpogrzebowy przy nowym cmentarzu żydowskim, powstałym w latach 1902–1903. Zaprojektował go Max Fleischer, słynny wiedeński architekt, zgodnie z wytycznymi religijnymi dla miejsca, gdzie przygotowywano zmarłego do ostatniej drogi. Wykonawcą była firma budowlana Juliusa Scheera z Gliwic. Otwarcie cmentarza wraz z domem przedpogrzebowym odbyło się 15 listopada 1903 r.
Dom przedpogrzebowy składał się z trzech głównych części: centralnej – reprezentacyjnej sali modlitewnej z wyjściem bezpośrednio na cmentarz, kostnicy – gdzie przygotowywano zmarłego do pochówku zgodnie z przepisami religii żydowskiej, oraz mieszkania stróża.
Do II wojny światowej zarówno cmentarz, jak i obiekt pełniły swoją pierwotną funkcję. Podczas wojny budynek był magazynem wojskowym, nie uległ jednak zniszczeniu. Po 1945 r. cmentarz i dom przedpogrzebowy użytkowała powojenna Gmina Żydowska, działająca w Gliwicach, w części bocznej zaś znajdowało się mieszkanie dozorcy. Z czasem z domu przestano korzystać i zaczął on popadać w ruinę.
W 2003 r. został wpisany do rejestru zabytków, a w 2007 r. Gmina Żydowska przekazała go Miastu Gliwice. W 2012 r. prezydent miasta podjął decyzję o odrestaurowaniu dawnego żydowskiego domu przedpogrzebowego i przekształceniu go w oddział Muzeum w Gliwicach, któremu nadano nazwę Dom Pamięci Żydów Górnośląskich. Rewitalizację zabytkowego obiektu sfinansowano w całości z budżetu Miasta Gliwice.